Hội nghị là diễn đàn để cùng trao đổi, chia sẻ chính sách và kinh nghiệm về nghiên cứu, hợp tác quốc tế, tuyển sinh, đào tạo, cơ chế tài chính, từ đó cùng tìm giải pháp thúc đẩy khối các trường đào tạo khoa học cơ bản.
Tham dự sự kiện có hơn 200 đại biểu, chuyên gia và nhà khoa học hàng đầu trên cả nước.
Phát biểu khai mạc hội nghị, GS.TS. Lê Thanh Sơn – Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN nhấn mạnh bối cảnh phát triển mới khi Nghị quyết 57-NQ/TW, Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 sản phẩm công nghệ chiến lược, từ trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn, công nghệ lượng tử, vật liệu và năng lượng tiên tiến đến công nghệ sinh học.
"Phía sau mỗi công nghệ ấy là các lĩnh vực của Khoa học cơ bản – nền tảng của mọi nền khoa học và công nghệ." — GS.TS. Lê Thanh Sơn nhấn mạnh.
GS.TS. Lê Thanh Sơn khẳng định: nghiên cứu khoa học cơ bản định hướng ứng dụng là bản sắc và trụ cột xuyên suốt lịch sử 70 năm của nhà trường. Thay mặt Ban tổ chức, GS.TS. Lê Thanh Sơn cam kết: Trường ĐHKHTN sẽ tiếp tục ưu tiên đầu tư cho các nhóm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm trọng điểm; mở rộng hợp tác với doanh nghiệp và địa phương; gắn nghiên cứu với đào tạo nguồn nhân lực tinh hoa và thắt chặt liên kết nội khối giữa các trường đại học hàng đầu.
Tại phiên toàn thể, các đại biểu đã nghe 5 báo cáo tham luận chuyên sâu từ lãnh đạo các trường đại học, làm rõ vai trò đa chiều của khoa học cơ bản.
PGS.TS. Trần Quốc Bình (Phó Hiệu trưởng Trường ĐHKHTN, ĐHQGHN) trình bày báo cáo “Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học cơ bản gắn với phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược: Đề xuất của Trường ĐHKHTN – ĐHQGHN”. Báo cáo trình bày bức tranh năng lực với 44% đề tài và 72% bài báo WoS giai đoạn 2021–2026 của HUS liên quan trực tiếp đến công nghệ chiến lược. PGS.TS. Trần Quốc Bình cũng thẳng thắn chỉ ra điểm nghẽn trong thương mại hóa tài sản trí tuệ và đề xuất giải pháp hình thành Liên minh nghiên cứu cơ bản – đổi mới sáng tạo liên trường, bao phủ trọn vẹn các tầng chuỗi giá trị công nghệ.
PGS.TS. Đặng Thị Thu Hương (Phó Hiệu trưởng Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQGHN) trình bày báo cáo: Đào tạo và nghiên cứu các ngành khoa học cơ bản tại Trường Đại học KHXH & NV, ĐHQGHN: Thành tựu và định hướng phát triển”. Báo cáo nhấn mạnh những thành tựu, đóng góp của Khoa học xã hội và Nhân văn như: Góp phần xây dựng nền tảng học thuật và phát triển các ngành khoa học ở Việt Nam; Đào tạo các thế hệ trí thức, xây dựng đội ngũ chuyên gia, và nhân lực nghiên cứu; Góp phần bảo tồn, phát huy di sản, và củng cố bản sắc văn hóa dân tộc; Cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách và giải quyết các vấn đề phát triển…
Nhìn lại chặng đường từ Ban Đại học Văn khoa năm 1945, qua Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, đến Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN ngày nay, có thể khẳng định rằng: các ngành khoa học cơ bản đã góp phần quan trọng tạo dựng nền tảng học thuật, đào tạo nhiều thế hệ trí thức và đóng góp vào sự phát triển của khoa học, giáo dục, văn hóa và đời sống xã hội Việt Nam.
PGS.TS. Ngô Thu Trang, Viện trưởng Viện Nghiên cứu KHXH & NV, Trường Đại học KHXH & NV, ĐHQG TP.HCM trình bày báo cáo: “Vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong phát triển các sản phẩm chiến lược quốc gia”.
“KHXH&NV cần được nhìn nhận không phải như một lĩnh vực đứng bên cạnh khoa học và công nghệ, mà như một “hạ tầng mềm” của năng lực phát triển quốc gia. Khi được tích hợp một cách có hệ thống vào hệ sinh thái sản phẩm chiến lược quốc gia, KHXH&NV có khả năng góp phần bảo đảm rằng những thành tựu khoa học và công nghệ không chỉ có thể làm ra, mà còn có ý nghĩa, có khả năng được xã hội tiếp nhận, có giá trị văn hóa – kinh tế và có khả năng tạo ra tác động bền vững cho quốc gia” - PGS.TS. Ngô Thu Trang nhấn mạnh.
PGS.TS. Trần Văn Mẫn (Trưởng phòng Khoa học Công nghệ, Trường Đại học KHTN, ĐHQG TP.HCM) trình bày báo cáo “Phát triển mô hình nghiên cứu cơ bản tích hợp công nghệ chiến lược: Tiếp cận từ thực tiễn Trường Đại học KHTN, ĐHQG TP.HCM”. Báo cáo nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển dịch sang tư duy quản trị sáng tạo, đo lường sự hấp thụ tri thức bằng bằng sáng chế, giải pháp hữu ích và sản phẩm mẫu.
PGS.TS. Võ Văn Minh (Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm, Đại học Đà Nẵng) trình bày báo cáo: “Từ nền tảng tri thức đến sản phẩm công nghệ chiến lược: Kiến tạo hệ sinh thái khoa học cơ bản, giáo dục và nguồn nhân lực chiến lược”. Báo cáo mang đến thông điệp giàu cảm hứng: "Nguồn lực chỉ trở thành sức mạnh khi được tổ chức thành năng lực" và "Muốn có nhà khoa học tương lai, phải bắt đầu từ người thầy hôm nay."
Cũng trong phiên toàn thể, TS. Trần Quốc Cường – Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội, Nhân văn và Tự nhiên (Bộ KH&CN) đã trình bày chi tiết Dự thảo “Chiến lược quốc gia về phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản đến năm 2045”.
Phiên thảo luận diễn ra sôi nổi với nhiều đóng góp tâm huyết từ các nhà khoa học về nhiều vấn đề như: Đào tạo tài năng, chính sách giữ chân nhân tài, tháo gỡ vướng mắc cơ chế tài chính, nâng cao chất lượng công bố quốc tế,…
GS.TS. Phan Tuấn Nghĩa, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐHQGHN cho rằng cần chuyển mạnh từ số lượng bài báo sang tỷ lệ công bố đỉnh cao (nhóm Q1), đồng thời khẳng định việc chấp nhận rủi ro là thuộc tính tự nhiên của nghiên cứu khoa học cơ bản. GS.TS. Phan Tuấn Nghĩa cũng đề xuất duy trì xét trao Giải thưởng khoa học cơ bản hằng năm để tôn vinh các nhóm nghiên cứu xuất sắc.
GS.TSKH. Vũ Hoàng Linh, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Trường ĐHKHTN – ĐHQGHN chia sẻ tại hội nghị.
Nhiều đại biểu cùng chung nhận định: Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế tài chính, và đơn giản hóa cơ chế thanh quyết toán là điều kiện tiên quyết để Chiến lược quốc gia thực sự đi vào cuộc sống. Bên cạnh đó, các trường đại học nghiên cứu trọng điểm phải giữ vai trò dẫn dắt trong đào tạo chuỗi giá trị nhân tài từ phổ thông chuyên đến sau đại học; Nhà nước cần có cơ chế trao học bổng, chính sách đãi ngộ đặc thù không chỉ cho sinh viên mà cả đội ngũ giảng viên, nhà khoa học cơ bản để "giữ chân nhân tài"…
Phát biểu kết luận hội nghị, GS.TS. Lê Thanh Sơn gửi lời cảm ơn chân thành tới lãnh đạo các Bộ, Ban, Ngành và toàn thể đại biểu tham dự và có những đóng góp tâm huyết cho hội nghị. GS.TS. Lê Thanh Sơn cho biết, mạng lưới hợp tác chuỗi sự kiện khoa học giữa các trường đại học trọng điểm hai miền Nam – Bắc sẽ tiếp tục được duy trì, trong đó Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG TP.HCM sẽ là đơn vị đăng cai tổ chức hội nghị tiếp theo vào năm tới.
Hội nghị khoa học Trường ĐHKHTN và Hội thảo Khoa học cơ bản năm 2026 đã khép lại thành công tốt đẹp, mở ra chặng đường hợp tác mới giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, cơ quan quản lý và doanh nghiệp nhằm quyết tâm đưa khoa học cơ bản trở thành bệ phóng vững chắc cho sự tự chủ công nghệ và phát triển bền vững của đất nước.