Gia tăng nguồn lực cho nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo ở Trường Đại học Khoa học Tự nhiên

Hội nghị khoa học Trường ĐKHTN, ĐHQGHN là sự kiện quan trọng của Nhà trường. Hội nghị là diễn đàn để các nhà khoa học trong và ngoài Trường trình bày những kết quả nghiên cứu mới nhất của mình, trao đổi chuyên môn, kinh nghiệm và hợp tác nghiên cứu trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên. Hội nghị khoa học năm nay được tổ chức tại 8 tiểu ban tại các đơn vị trong tháng 10-11 và phiên toàn thể vào sáng ngày 11/10/2024 với chủ đề “Gia tăng nguồn lực cho nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo ở Trường Đại học Khoa học Tự nhiên”.

Tham dự Hội nghị có đại diện lãnh đạo ĐHQGHN và các Ban chức năng, các Trung tâm và các Trường trực thuộc; lãnh đạo các doanh nghiệp, đại diện các đơn vị đối tác, các trường đại học, viện nghiên cứu. Về phía Trường ĐHKHTN, có sự tham dự của Ban giám hiệu, lãnh đạo các đơn vị cùng đông đảo các thầy cô, các nhà khoa học trong và ngoài Trường.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, PGS.TS. Trần Quốc Bình, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, khẳng định: Hội nghị khoa học Trường là một sự kiện nổi bật trong đời sống khoa học và công nghệ (KH&CN) của Trường ĐHKHTN. Hội nghị là dịp quan trọng để các nhà khoa học trong và ngoài trường cùng nhìn lại những kết quả nghiên cứu khoa học đã đạt được, định hướng cho nghiên cứu trong những năm tiếp theo; đồng thời tăng cường kết nối, giao lưu không chỉ giữa các nhà khoa học trong Trường mà còn với các nhà khoa học, các nhà quản lý doanh nghiệp ngoài Trường.

Chia sẻ về chủ đề Hội nghị khoa học Trường năm 2024, PGS.TS. Trần Quốc Bình cho biết, nguồn lực là vấn đề quan trọng nhất cho sự phát triển KH&CN của Trường ĐHKHTN trong những năm tới. Sau thời kỳ Covid-19, các nguồn ngân sách của Nhà nước cho KH&CN đã có những sự thay đổi đáng kể gây ra nhiều khó khăn cho các đơn vị phụ thuộc nhiều vào nguồn ngân sách này. Bên cạnh đó, sức ép từ xu thế tự chủ đại học cũng như sự cạnh tranh ngày một gia tăng từ các trường đại học và các tổ chức KH&CN tư nhân được đầu tư mạnh mẽ; cùng với trách nhiệm phải duy trì vị thế của đơn vị dẫn đầu về khoa học cơ bản đòi hỏi Trường ĐHKHTN phải có những đổi mới trong cách tiếp cận nguồn lực cho nghiên cứu, thay đổi cơ cấu kinh phí cho phù hợp với sự thay đổi của thực tiễn và sử dụng nguồn lực thu hút được có hiệu quả hơn để gia tăng những sản phẩm nghiên cứu có giá trị.

Ngày 05/02/2024, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký thông tư số 01/2024/TT-BGDĐT ban hành chuẩn cơ sở giáo dục đại học. Theo đó, liên quan tới KH&CN có 02 tiêu chí đánh giá, bao gồm: Tổng nguồn thu từ KH&CN chiếm tối thiểu 5% tổng nguồn thu của cơ sở giáo dục và tỷ lệ công bố WoS/Scopus bình quân trên mỗi cán bộ không thấp hơn 0,3 bài/năm.

Theo PGS.TS. Trần Quốc Bình, rất nhiều cơ sở đào tạo cảm thấy lo lắng trước tiêu chí đánh giá này, tuy nhiên với Trường ĐHKHTN thì lâu nay chúng ta vẫn luôn đảm bảo vượt ngưỡng tiêu chuẩn đã đề ra từ 3-4 lần. Tuy nhiên, nếu ta đặt con số này trong bức tranh chung về tiềm lực KH&CN của Nhà trường cũng như so với sứ mệnh, tầm nhìn mà Nhà trường đang phấn đấu trở thành trường đại học nghiên cứu tiên tiến và đổi mới sáng tạo trong nhóm hàng đầu ở châu Á thì những con số này chưa thể khiến chúng ta hài lòng mà còn cần cố gắng rất nhiều.

Sau phần khai mạc, phiên toàn thể Hội nghị khoa học Trường ĐHKHTN năm 2024 đã diễn ra với 06 báo cáo đến từ những góc nhìn khác nhau của nhà quản lý, doanh nghiệp, các nhà khoa học đã thành công cũng như các nhà khoa học đang sẵn sàng đương đầu với những thử thách mới. Cùng với đó, tại Hội nghị, những trao đổi, bàn luận về các giải pháp gia tăng nguồn lực cho KH&CN và đổi mới sáng tạo đã diễn ra sôi nổi với tinh thần thẳng thắn, cởi mở.

Tại Hội nghị, PGS.TS. Hoàng Thị Minh Thảo, Trưởng Phòng Khoa học - Công nghệ, đã có những thông tin giới thiệu về quy mô và nguồn lực cho nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo tại Trường ĐHKHTN. Theo đó, PGS.TS. Hoàng Thị Minh Thảo khẳng định nhờ có sự thay đổi trong cơ chế quản lý của Nhà trường cùng sự nỗ lực hết mình của các nhà khoa học, tính đến nay số lượng bài báo WoS/Scopus cũng như số lượng sản phẩm sở hữu trí tuệ của Nhà trường có sự tăng trưởng mạnh mẽ trong 05 năm trở lại đây. Cụ thể, trong giai đoạn 2020 - 2024, số công bố WoS/Scopus luôn vượt mốc 500 công trình, tương ứng với tỷ lệ 1,1 bài/ cán bộ khoa học; gần 20 bằng sở hữu trí tuệ mỗi năm.

Sau khi đưa ra những đánh giá phân tích về điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức phải đối mặt, PGS.TS. Hoàng Thị Minh Thảo nhận định: nguồn lực cho nghiên cứu khoa học của Trường ĐHKHTN hiện nay tương đối mạnh và đa dạng, tuy nhiên cần có những giải pháp gia tăng để tăng tính chủ động, ổn định và vị thế phát triển; hoạt động đổi mới sáng tạo của Nhà trường cũng cần có những đột phá hơn nữa.

Tiếp nối Hội nghị, ông Nguyễn Đoàn Kết, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Bóng đèn Phích nước Rạng đông, một trong những doanh nghiệp có quan hệ thân thiết với Nhà trường trong nhiều năm qua đã có bài trình bày chia sẻ về hợp tác nghiên cứu giữa doanh nghiệp và trường đại học. Ông Nguyễn Đoàn Kết đánh giá cao hiệu quả hợp tác nghiên cứu khoa học giữa Công ty với Nhà trường, đó là cơ sở giúp Công ty có những bước phát triển đột phá trong công nghệ và sản xuất, bắt kịp xu hướng công nghệ của thời đại. Về hoạt động hợp tác đào tạo, mô hình phòng lab thử nghiệm chung giữa Công ty với một số trường đại học đang triển khai đã cho thấy hiệu quả rõ rệt khi giúp các bạn sinh viên nâng cao kết quả học tập khi có những trải nghiệm với những bài toán và vấn đề thực tế cần xử lý của doanh nghiệp. Ông Nguyễn Đoàn Kết cũng mong muốn phát triển nhiều hình thức và nội dung hợp tác với Trường ĐHKHTN.

Ở góc nhìn của các nhà quản lý chính sách, ThS. Trần Vũ Tuấn Phan đến từ Học viện Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ mang tới nhiều thông tin hữu ích của Đề án đào tạo, bồi dưỡng nhân lực KH&CN ở trong nước và nước ngoài bằng ngân sách nhà nước (hay còn được gọi là Đề án 2395) của Chính phủ. Đề án được xây dựng với mục đích: nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kiến thức, kỹ năng quản lý cho đội ngũ nhân lực KH&CN; nghiên cứu, tìm kiếm, tiếp thu, làm chủ, phát triển công nghệ cao, tiên tiến, hiện đại… tại nước ngoài nhằm giải quyết các vấn đề nóng, có tầm ảnh hưởng lớn mà hiện nay tại Việt Nam chưa thực hiện được; hình thành lực lượng chuyên gia KH&CN trình độ cao, các chuyên gia đầu ngành, các tổng công trình sư, các nhóm nghiên cứu mạnh đủ khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới; xây dựng mạng lưới kết nối đối tác KH&CN và đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam và thế giới; xây dựng được các mô hình hợp tác trong nước và quốc tế để đưa KH&CN và đổi mới sáng tạo thực sự phục vụ phát triển kinh tế xã hội.

Ở góc độ của các nhà khoa học, PGS.TS. Lê Đức Minh, Trưởng nhóm nghiên cứu mạnh về phân tích gen môi trường và bảo tồn, Khoa Môi trường và PGS.TS. Phạm Thế Hải, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Khoa học sự sống, Trưởng Khoa Sinh học, đã mang tới những chia sẻ đa dạng giúp gia tăng nguồn lực cho sự phát triển KH&CN.

Theo PGS.TS. Lê Đức Minh, quá trình xây dựng và triển khai các nhiệm vụ hợp tác quốc tế trong lĩnh vực môi trường tại Trường ĐHKHTN hiện nay đang có nhiều thuận lợi trong đó phải kể đến các yếu tố như: đội ngũ cán bộ có trình độ được đào tạo bài bản, tốt nghiệp từ các đơn vị đào tạo có uy tín trên thế giới; uy tín của ĐHQGHN nói chung và Trường ĐHKHTN nói riêng ngày càng gia tăng từ đó giúp thu hút nguồn tài trợ quốc tế rất tốt; các cơ chế hỗ trợ từ Nhà trường ngày càng linh hoạt và hiệu quả. Bên cạnh đó, vấn đề môi trường nói chung và đa dạng sinh học nói riêng được nhiều nước quan tâm; các hình thức kết nối với đối tác cũng ngày càng đa dạng và linh hoạt hơn như thông qua các công trình nghiên cứu, seminar, hội thảo, thông qua trao đổi email… Tuy còn nhiều thách thức phải đối mặt nhưng nếu biết vận dụng tốt những cơ hội và lợi thế đang có chắc chắn các nhà khoa học có thể xây dựng và phát triển quan hệ tốt với các đối tác quốc tế. Trên cơ sở đó, các thầy, cô có thể thu hút được các dự án hợp tác quốc tế và tìm ra nhiều nguồn tài trợ cho việc triển khai và phát triển nghiên cứu khoa học.

Từ góc nhìn của Khoa Sinh học, PGS.TS. Phạm Thế Hải nhận định, đa dạng hóa các nguồn lực là rất cần thiết để đảm bảo tính bền vững và liên tục phát triển của hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Mỗi nguồn lực có những đặc thù riêng, đòi hỏi các năng lực tương thích để khai thác. Đặc biệt PGS.TS. Phạm Thế Hải nhấn mạnh kết nối (networking) và hợp tác là chìa khóa để đa dạng hóa các nguồn lực trong nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.

Là nhà khoa học đang đương đầu với những thử thách mới trong xây dựng doanh nghiệp spin-off, PGS.TS. Nguyễn Trần Thuật, Phó Giám đốc Trung tâm Nano và Năng lượng, Trường ĐHKHTN đã đưa ra những thách thức phải đối mặt trong quá trình triển khai, có thể kể đến như: quy định viên chức không được làm chủ doanh nghiệp, định giá tài sản sở hữu trí tuệ, phân định giữa tài sản của Nhà nước và của cá nhân nhà khoa học.

Tổng kết Hội nghị, PGS.TS. Trần Quốc Bình đánh giá Hội nghị khoa học Trường ĐHKHTN năm 2024 đã diễn ra thành công và nhận được nhiều sự quan tâm của các đại biểu tham dự. Tại Hội nghị các đại biểu, các nhà khoa học đã thảo luận sôi nổi, giải đáp và chia sẻ nhiều vấn đề cũng như đóng góp nhiều ý kiến góp phần thúc đẩy sự phát triển hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo của Nhà trường. Trong thời gian tới, những hội thảo và buổi tọa đàm chuyên sâu về những chủ đề được cán bộ, nhà khoa học trong và ngoài trường quan tâm tại Hội thảo sẽ được thu xếp tổ chức để giúp các thầy, cô có thêm nhiều thông tin hữu ích góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học của cá nhân, nhóm nghiên cứu cũng như của Nhà trường nói chung.