Ngày 28/11/2024, tại Trường ĐHKHTN – ĐHQGHN đã diễn ra bài giảng đại chúng về Giải Nobel Hóa học năm 2024. Chương trình do Ban điều hành Hệ đào tạo Cử nhân Khoa học tài năng và Khoa Hoá học phối hợp tổ chức.
Tham dự chương trình có GS.TS. Lê Thanh Sơn, Phó Hiệu trưởng Nhà trường, các thầy cô trong Ban điều hành Hệ đào tạo Cử nhân Khoa học tài năng, các thầy cô Khoa Hóa học và các em sinh viên.
TS. Phạm Gia Bách đang trình bày bài giảng về Giải Nobel Hóa học 2024
TS. Phạm Gia Bách (sinh năm 1991), là cựu sinh viên K54 Cử nhân khoa học Tài năng Hoá, Trường ĐHKHTN - ĐHQGHN. Anh nhận bằng Tiến sĩ ngành Hóa học tại Đại học Massachusetts, Amherst - Hoa Kỳ (UMass). Trong thời gian làm Tiến sĩ, hướng nghiên cứu chính của anh là áp dụng protein màng để phân tích các phân tử sinh học. Ngoài ra, anh còn có cơ hội làm việc với các nhóm nghiên cứu hàng đầu trong các dự án liên ngành như sử dụng phân tử DNA để lưu trữ dữ liệu, nghiên cứu việc chuyển gen kháng kháng sinh trong vi khuẩn. Trở về Việt Nam công tác tại Bộ môn Hóa Phân tích, Khoa Hoá học, Trường ĐHKHTN - ĐHQGHN, TS Bách đã ứng dụng những kiến thực đã thu nhận được trong quá trình nghiên cứu tại Hoa Kỳ để phát triển hướng nghiên cứu khá mới tại Việt Nam: ứng dụng của aptamer (phân tử DNA ngắn) trong việc xác định các chỉ tiêu phân tử nhỏ trong các mẫu môi trường và sinh học, như thuốc trị liệu, biomarkers, và chất độc. Tiến sĩ hiện đang tập trung vào sự kết hợp của aptamer với các vật liệu nano để phát triển cảm biến sinh học dựa trên aptamer.
Với cách trình bày dễ hiểu, diễn giả của chương trình, TS. Phạm Gia Bách (Khoa Hoá học, Trường ĐHKHTN) đã giúp các bạn sinh viên tiếp cận vấn đề khoa học lớn của nhân loại: sử dụng trí tuệ nhân tạo để giải mã protein.
GS.TS. Lê Thanh Sơn tặng hoa chúc mừng TS. Phạm Gia Bách sau khi TS kết thúc bài giảng.
“Khoa học không có điểm cuối. Bài giảng đại chúng là cơ hội để các bạn sinh viên tiếp cận với kiến thức khoa học của thời đại. Hôm nay, bài giảng của Tiến sĩ trẻ Phạm Gia Bách thực sự đã truyền cảm hứng và đam mê khoa học tới các bạn sinh viên và những ai yêu khoa học” – GS.TS. Lê Thanh Sơn nói.
Thầy cô và các em sinh viên chụp ảnh kỷ niệm sau khi kết thúc bài giảng.
Em Hoàng Khôi Nguyên, K67 Tài năng Hoá cho biết, em tham dự bài giảng đại chúng về Giải Nobel Hóa học 2024 vì nội dung có liên quan đến nhóm nghiên cứu của chúng em (Hoá Sinh và protein). Nghe bài giảng, em có thêm thông tin về vấn đề protein và mô hình phân tích nói chung. Bài giảng rất bổ ích.
Các thầy trong Ban điều hành Hệ cử nhân khoa học tài năng, Khoa Hoá học và diễn giả chụp ảnh kỷ niệm.
Giải Nobel Hóa học năm 2024 thuộc về 2 công trình có tiềm năng lớn, sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để "giải mã" về protein. Các tác giả gồm Giáo sư David Baker thuộc Đại học Washington, Mỹ với công trình thiết kế các loại protein hoàn toàn mới dựa trên phương pháp tính toán và hai nhà khoa học John M. Jumper (người Mỹ), Demis Hassabis (người Anh) đến từ công ty Google DeepMind với mô hình dự đoán cấu trúc protein.
Protein thường gồm 20 amino acid khác nhau, có thể được mô tả như những "khối" tạo nên sự sống. Năm 2003, Giáo sư Baker thành công sử dụng những khối này để thiết kế một protein mới không giống bất cứ protein nào khác. Kể từ đó, nhóm nghiên cứu của ông liên tục tạo ra những protein sáng tạo, bao gồm cả protein có thể dùng làm dược phẩm, vaccine, vật liệu nano và cảm biến siêu nhỏ. Công trình tạo ra các loại protein hoàn toàn mới của Giáo sư Baker là một thành tựu gần như bất khả thi.
Trong protein, các amino acid liên kết với nhau theo chuỗi dài với cấu trúc 3 chiều, có ý nghĩa quyết định đối với chức năng của protein. Từ đầu những năm 1970, các nhà nghiên cứu đã tìm cách dự đoán cấu trúc protein từ trình tự amino acid, nhưng điều này vô cùng khó khăn.
Hai nhà khoa học đến từ Google DeepMind có trụ sở tại Anh, Giám đốc điều hành Hassabis và nhà nghiên cứu cấp cao Jumper đã phát triển Alphafold, một mô hình AI có khả năng dự đoán cấu trúc ba chiều của protein dựa trên chuỗi amino acid. Công trình của họ đã làm thay đổi cách thức nghiên cứu sinh học trên toàn cầu và giải quyết một vấn đề đã tồn tại 50 năm qua.
Mô hình AlphaFold 2 của hai nhà khoa học Hassabis và Jumper đã giúp dự đoán cấu trúc của tất cả 200 triệu protein mà giới nghiên cứu đã xác định được. Từ đó đến nay, AlphaFold 2 được hơn 2 triệu người từ 190 nước trên thế giới sử dụng. Qua các mô hình này, các nhà nghiên cứu có thể hiểu rõ hơn tình trạng kháng kháng sinh và tạo ra ảnh enzyme có thể phân hủy nhựa.