Tại buổi gặp mặt, GS. Andrea Cavalli đã giới thiệu về CECAM - tổ chức được thành lập năm 1969 tại Paris (Pháp) bởi một giáo sư người Mỹ (GS. Moser) cùng 4 quốc gia châu Âu ban đầu gồm Pháp, Ý, Bỉ và Hà Lan, với mục tiêu tập hợp cộng đồng và tạo động lực cho sự phát triển của ngành khoa học tính toán tại châu Âu. Hiện nay, trụ sở chính của CECAM đặt tại EPFL (Lausanne, Thụy Sĩ).
Năm 2019, Hội đồng CECAM quyết định mở rộng phạm vi hoạt động ra toàn cầu. Các thành viên ngoài châu Âu đầu tiên tham gia gồm Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc tại Bắc Kinh, Đại học Chicago, Academia Sinica (Đài Loan, Trung Quốc), UC Berkeley và gần đây nhất, vào tháng 4, là Đại học New York (NYU). CECAM hiện có 31 tổ chức thành viên; cộng đồng đã phát triển từ khoảng 4.000 nhà khoa học năm 2020 lên hơn 25.000 nhà khoa học tính toán trên toàn cầu.
CECAM cũng đang đàm phán mở rộng mạng lưới với khu vực Mỹ Latinh gồm Brazil, Colombia, Uruguay, cùng Ấn Độ, Nhật Bản, Úc và một số quốc gia châu Âu khác như Ba Lan, Bồ Đào Nha, Litva, Cộng hòa Séc. Hàng năm, CECAM tổ chức trung bình từ 80 đến 100 hội thảo trọng điểm, đồng thời chú trọng đào tạo các thế hệ trẻ, gồm nghiên cứu sinh tiến sĩ và sau tiến sĩ, cũng như xây dựng mạng lưới kết nối có khả năng tự duy trì.
GS.TS. Lê Thanh Sơn (bên phải) trong buổi tiếp GS. Andrea Cavalli và các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực khoa học tính toán
Giới thiệu về Phòng Thí nghiệm Trọng điểm Khoa học tính toán đa tỷ lệ cho các hệ phức hợp, GS.TS. Lê Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐHKHTN, cho biết Phòng Thí nghiệm đã được thành lập và hoạt động hiệu quả trong khoảng 10 năm qua. Đơn vị đã đào tạo nhiều học viên thạc sĩ, nghiên cứu sinh tiến sĩ, chủ trì các đề tài và vừa tổ chức khóa học mùa thu. Hoạt động nghiên cứu tính toán tại Phòng Thí nghiệm không chỉ tập trung vào hóa học và vật lý lý thuyết mà còn mở rộng mạnh mẽ sang khoa học vật liệu, ứng dụng y sinh, đồng thời kết nối khoa học cơ bản với các bài toán kỹ thuật thực tiễn của Việt Nam.
Hướng tới kết nối mạng lưới khoa học tính toán và mở rộng hợp tác với CECAM
Tại buổi gặp mặt, đại diện lãnh đạo Trường ĐHKHTN đã trao đổi về khả năng Nhà trường trở thành thành viên chính thức của CECAM và các tiêu chí lựa chọn. Theo GS. Andrea Cavalli, đơn vị có nguyện vọng tham gia sẽ nộp thư đăng ký tới Hội đồng CECAM - cơ quan gồm khoảng 50 nhà khoa học, lãnh đạo các trường đại học uy tín và tổ chức họp trực tiếp vào tháng 11 hàng năm.
PGS.TS. Ngạc An Bang, Phó Hiệu trưởng Trường ĐHKHTN, ĐHQGHN trao đổi tại buổi gặp mặt
Các tiêu chí đánh giá gồm lợi ích song phương giữa CECAM và đơn vị; năng lực chuyên môn liên ngành trong khoa học tính toán, đặc biệt ở ba trụ cột của CECAM là Cơ học thống kê, Tính toán cấu trúc điện tử và Máy học; đồng thời đánh giá khả năng đơn vị đóng vai trò “hạt nhân” để kết nối và lan tỏa tới các trường đại học khác trong nước.
Do CECAM duy trì nguyên tắc bảo đảm đa số thành viên thuộc châu Âu, số lượng ghế dành cho các khu vực khác còn hạn chế, trong đó Bắc Mỹ có 4 ghế và châu Á có 3 ghế. Hiện tại, châu Á có Trung Quốc giữ 1 ghế, Đài Loan (Trung Quốc) giữ 1 ghế và chỉ còn 1 ghế trống; CECAM đang đàm phán với Ấn Độ. Tuy nhiên, nếu số lượng thành viên châu Âu tăng lên, số ghế dành cho các khu vực ngoài châu Âu có thể được mở thêm.
Giám đốc CECAM và các đại biểu tham dự đồng thuận về định hướng Trường ĐHKHTN, ĐHQGHN đóng vai trò chủ trì, phối hợp cùng các đơn vị khác để hình thành một mạng lưới chung đại diện cho Việt Nam nộp hồ sơ, thay vì các trường nộp đơn riêng lẻ hoặc cạnh tranh.
Các đại biểu trao đổi tại buổi gặp mặt
Phía Trường ĐHKHTN, ĐHQGHN nên phối hợp cùng CECAM tại Đài Loan nộp đề xuất tổ chức một CECAM Flagship Workshop tại Việt Nam. Sự kiện được kỳ vọng tạo tiếng vang và nâng cao độ nhận diện cho cộng đồng khoa học tính toán Việt Nam trên bàn nghị sự quốc tế của CECAM, đồng thời trở thành bước đệm trước khi tiến tới tư cách thành viên đầy đủ.
Khoa học tính toán trong bối cảnh AI: từ dữ liệu chất lượng cao đến các bài toán thực tiễn
Cũng tại buổi gặp mặt, hai bên đã trao đổi về cách tiếp cận của CECAM trước “cơn bão AI”. GS. Andrea Cavalli chia sẻ rằng, mặc dù AI đang bùng nổ, các mô hình dựa trên nền tảng vật lý vẫn không thể thay thế, bởi AI cần dữ liệu để hoạt động trong khi chất lượng dữ liệu hiện nay chưa đồng đều.
Theo đó, cộng đồng khoa học rất cần dữ liệu tính toán và thực nghiệm có độ chính xác cao. Khi tham gia mạng lưới CECAM, các nhà khoa học Việt Nam có thể vừa đóng góp dữ liệu được kiểm định chất lượng, vừa khai thác nguồn dữ liệu này để phục vụ các bài toán thực tế như huấn luyện thế năng học máy.
Buổi gặp mặt giữa lãnh đạo Trường ĐHKHTN và GS. Andrea Cavalli cùng các chuyên gia CECAM đã mở ra những trao đổi thiết thực về khả năng kết nối Trường với mạng lưới khoa học tính toán quốc tế, đồng thời thúc đẩy sự phối hợp giữa các đơn vị trong nước và các đối tác quốc tế. Những định hướng được trao đổi tại buổi làm việc, đặc biệt là đề xuất tổ chức CECAM Flagship Workshop tại Việt Nam, được kỳ vọng tạo thêm cơ hội để cộng đồng khoa học tính toán Việt Nam tăng cường kết nối, đóng góp và tiếp cận các hoạt động của mạng lưới CECAM.