Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Lớp Vật lý khoá 6 (1961 - 1965) Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội chúng tôi khá là đông vui. Ngoài khoảng 70 sinh viên thường dân, lớp còn được tiếp nhận trên 30 sinh viên do quân đội cử sang.

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Vào những năm 60 của thế kỷ trước, Tổ quốc đặt lên vai thế hệ thanh niên hai nhiệm vụ nặng nề nhưng rất vinh quang là xây dựng Chủ nghĩa xã hội và đấu tranh thống nhất nước nhà. Mặc dù đất nước còn chiến tranh với bao khó khăn, gian khổ, nhưng xây dựng đất nước vẫn là nhiệm vụ chiến lược, đòi hỏi phải có một đội ngũ chuyên gia giỏi. Trong hoàn cảnh đó, Nhà nước đã gửi hàng ngàn thanh niên sinh viên sang Liên Xô học tập, tiếp nhận những tri thức khoa học tiên tiến về phục vụ đất nước. GS.TS.NGƯT Lê Đức Tố khi ấy thuộc lớp người này.

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Người thầy giáo ấy, chưa một lần được nghe ông giảng bài, nhưng không hiểu sao ngay buổi gặp đầu tiên tôi đã có cảm giác như quen thân, gần gũi từ lâu. Năm nay đã 74 xuân, vậy mà trông ông vẫn nhanh nhẹn và da dẻ thì còn hồng hào lắm.

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Viết về GS. Nguyễn Hoán là một việc rất khó, vì tư liệu quá ít, có thể nói hầu như không có, ngay cả đến những cuốn giáo trình in roneo của thầy hiện nay cũng không còn nữa.

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Đình Tứ sinh ngày 1.10.1932, trong một gia đình trí thức, tại xã Song Lộc, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh - một vùng quê có truyền thống cách mạng và hiếu học - nên ngay từ nhỏ, Nguyễn Đình Tứ đã được thừa hưởng những tư tưởng tốt đẹp của quê hương và gia đình. Vì vậy đã hình thành nên nhân cách hội tụ đủ tài năng, phẩm chất cách mạng trong con người Nguyễn Đình Tứ - nhà khoa học, nhà giáo, nhà chính trị tài năng và đức độ. Đã có nhiều tên gọi kính trọng, thân thương của đồng nghiệp, bạn bè dành cho ông: "nhà khoa học chân chính và tài năng", "nhà khoa học tài năng", "người đặt nền móng cho ngành năng lượng nguyên tử Việt Nam", "nhà chính trị tài năng, đức độ", "ngôi sao sáng trên bầu trời đất Việt"…

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

"Tôi sinh ra ở một miền quê Thanh Hóa, nằm giữa đất phát tích của hai vị vua anh hùng trong lịch sử Việt Nam là Lê Hoàn và Lê Lợi", GS.TSKH Tống Duy Thanh luôn tự hào về quê hương của mình như vậy. Nhưng bản thân ông lại hết sức khiêm nhường, ông không nói về mình, mà cứ kể về thầy giáo của mình - NGND. Nguyễn Văn Chiển, người mà ông coi như "cụ tổ" của ngành Địa chất Việt Nam, rồi kể về ngành Địa chất của ông với sự say mê và niềm tự hào không giấu giếm.

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Hồi còn học đại học, tôi theo phương trình vi phân đạo hàm riêng với thầy Nguyễn Thừa Hợp. Lúc đó, học ngành gì không phải do mình tự chọn mà theo sự phân công của khoa. Theo "phong trào" cũng như nhiều sinh viên khác, ngoài những môn bắt buộc của mình, chúng tôi thường học thêm các chuyên đề của các lớp trên. Do ham thích Đại số và Giải tích hàm, tôi theo hầu hết các chuyên đề của hai ngành học này. Đặc biệt tôi không bỏ sót một chuyên đề về Giải tích hàm nào của thầy Phan Đức Chính. Năm 1968 tốt nghiệp, được giữ lại làm cán bộ giảng dạy của Khoa Toán, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, tôi về sinh hoạt ở Bộ môn Giải tích.

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Tôi không phải là bạn vong niên với anh mà chỉ là bậc đàn em của anh theo mọi nghĩa. Tuy vậy, tôi với anh vẫn coi nhau như là bạn bè chiến hữu. Tôi thích cái tính của anh, bộc trực, hồn nhiên, vô tư với sự đời theo đúng phong cách của anh "Hai lúa" Nam Bộ. Có người lại bảo anh có cái gì đó mang dáng dấp của một công tử Bạc Liêu... và người ta tưởng anh quê ở một miệt vườn nào đó ở tận Nam Bộ. Nhưng không phải, anh sinh ra ngay trên đất võ Bình Định, một miền quê nghèo sơ xác thuộc huyện Phù Cát. Anh nói về quê anh những năm trước đây với cả nỗi buồn đau đáu: "Quê tôi nghèo thật, sau những năm chiến tranh càng nghèo hơn, chỉ có củ sắn với những rặng dừa cằn cỗi...". Anh sinh ra và sống những ngày thơ ấu tại đó. Gia đình anh có truyền thống Nho học. Ông anh, bố anh đều là các nhà nho đã từng tham gia phong trào Duy Tân, Đông Du. Ngay từ những ngày thơ ấu, cậu bé Trường Thị đã mò mẫm say mê với đất, với cát, với những cái rất đời thường diễn ra hàng ngày trong ngôi làng nhỏ bé của mình và rồi để đến năm 1956, chỉ sau hơn 2 năm ra Bắc, anh đã thoả lòng mong ước của mình khi được chấp nhận vào học ngành Địa chất thăm dò của Trường Đại học Bách khoa Hà Nội.

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Cán bộ và sinh viên Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội trước kia và Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) ngày nay đều rất gần gũi với cái tên: GS. Đào Trọng Thi, bởi vì ông đã nhiều năm đảm nhiệm cương vị lãnh đạo chủ chốt của trung tâm đại học lớn nhất cả nước: Hiệu trưởng Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc ĐHQGHN. Song giới khoa học, đặc biệt giới toán học ở Việt Nam và nhiều nước trên thế giới cũng rất quen thuộc với tên tuổi của nhà toán học Đào Trọng Thi, một trong những chuyên gia hàng đầu về hình học tôpô của Việt Nam. Với ông, tư cách, phẩm chất, tài năng của một nhà khoa học, đồng thời cũng là một nhà quản lý luôn hoà quyện, gắn bó, bổ sung, hỗ trợ nhau trong các lĩnh vực công tác.

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Đã có không biết bao nhiêu tên gọi yêu mến, thân thiết và đáng kính nhất mà học trò, đồng nghiệp, bạn bè trong nước và trên thế giới dành cho ông "Người cha của tối ưu toàn cục", "Người đứng đầu trường phái tối ưu Hà Nội"... Nghe những người trong giới nghiên cứu Toán học thường nhắc tới ông - GS. Hoàng Tụy - như một thần tượng, một tấm gương sáng về lòng ham mê nghiên cứu khoa học, về tinh thần tự học, tự nghiên cứu và làm việc nghiêm túc,... tôi rất khâm phục và có chút tò mò, muốn gặp vị giáo sư danh tiếng này. Thế rồi tôi đã được gặp ông. Ông thân mật chuyện trò và kể cho tôi nghe về cuộc đời mình.

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Sinh ra và lớn lên ở Yên Hồ (Đức Thọ, Hà Tĩnh), được trời phú cho một nghị lực, trí thông minh và lòng kiên trì hiếm có, tới tuổi 77, ông đã đặt chân lên hầu hết mọi miền rừng núi của Tổ quốc. Khi tiếp xúc với ông, bao giờ người đối thoại cũng cảm nhận được từ con người có đôi mắt sáng biết nói ấy một phong thái giản dị, dễ tiếp xúc, dễ trao đổi và dễ tìm được tiếng nói chung. Bạn bè, đồng nghiệp thường gọi ông là "nhà giáo", "nhà sinh học", "nhà điểu học", "người bạn của thiên nhiên". Ông chính là GS. Võ Quý.

Hướng tới kỷ niệm 70 năm truyền thống Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội

Vào một đêm tháng 5.1951, có ba người đàn ông khăn gói gọn gàng, theo chị giao liên lặng lẽ vượt qua các làng tề vùng Thái Bình, đi về hướng bờ sông Hồng. Trong ba người đó có một trang niên thiếu, vóc dáng mảnh mai, đúng kiểu học trò. Chàng đeo ba lô nặng, cố bám theo hai người lớn tuổi, nhưng thỉnh thoảng vẫn ngoái lại nhìn bóng cây đa làng mình in trên nền trời đêm. Phía ấy, chàng có người mẹ tảo tần nuôi chàng ăn học gần hết cấp hai và chắc là đang lau nước mắt thương chàng sau buổi tiễn con đi. Phía ấy, chàng còn có hai người anh đang hoạt động du kích hết sức quả cảm trong lòng địch. Chàng cũng muốn cùng các anh tham gia du kích, hoặc chờ đủ tuổi vào bộ đội. Nhưng vì thương em trai gầy yếu và cũng thấy em mình học tốt, hai người anh tìm mọi cách cho chàng học tiếp. Con đường học hành khi ấy đã bị chặn mọi lối. Chỉ còn cách duy nhất là theo đường giao liên vào vùng tự do Thanh Hoá. Thế là sau ba lần lên đường không thành vì giặc càn quét, đêm nay, chàng đã cùng hai cán bộ tỉnh qua được các đồn bốt và ca nô tuần tiễu của địch vượt sông Hồng sang Nam Định.